Damar sertliği, damar kireçlenmesi, damar sertleşmesi ya da ateroskleroz olarak da adlandırılır. Damar sertliği atardamarları tutar ve bir çok hastalığın tetikleyicisidir. Girişimsel radyoloji damar sertliğinin teşhisinden tedavisine kadar önemli bir role sahiptir.
Damar Sertliği Nedir?
Atardamarları etkileyen, özellikle orta boy ve büyük damarlarda plak oluşumu ile giden bir klinik durumdur.
Damar Sertliği Neden Olur?
Çeşitli nedenlerle süreç başlatıldığında damar en iç katmanında kolesterol kristalleri birikimeye başlar ve kan hücresi elemanı olan makrofajlar da sürece katılarak aterom yani plak oluşumunu başlatır. Aterom, yani plak büyüdükçe ilerler üzerine kalsifikasyon çöker buna kireçlenme denir.
Aterom yani plak bir çok klinik durumlara neden olur. Bunlar;
- Plak patlar, yani aterom yırtılır, damar akımına parçalar verir, bunlar küçük damarları tıkar trombus olur ya da büyük damarlara emboli atar
- Büyük damarlarda damar darlık, beslenme bozukluğu yaratır.
- Plak bazen damarın genişlemesine yol açan maddeler salgılar. Bu sayede damar genişler, damar genişlemesi bazen orantısız olur. Balonlaşma ya da anevrizmaya yol açar
- Hassas plak yumuşak plak olarak adlandırılır. Plağın yırtılması ani damar tıkanıklığına yol açarak kalp krizi (enfarktüs), inme, bacak damarları tıkanır (klodikasyon), bağırsak damarları tıkanır (bağırsak iskemisi), böbrek fonksiyonlarını bozabilir
Damar sertliği erken ergenlik yaşında başlar. Nasıl başladığına dair iki hipotez bulunmaktadır. Bunlar;
- Lipit kökenli gelişim; ateromdaki yani plakdaki kolesterolün kaynağı LDL’ dir.
- Kronik endotel hasar kökenli gelişim; endotelde hasar oluşturan herhangi bir süreç damar sertliğini başlatacağını destekleyen bir hipotezdir.
Damar sertliğinde riski artıran faktörler nelerdir?
- Sigara kullanımı
- İleri yaş
- Şeker hastalığı, diyabet
- Yüksek tansiyon, hipertansiyon
- Yüksek kolesterol ve trigliserid, yüksek LDL değerleri
- Şişmanlık
- Hareketsizlik
- Ailede erken kalp krizi ya da inme hikayesinin bulunması
- yüksek lipoprotein a, homosistein, fibrinojen, ürik asit değerleri
- Stress, ağır depresyon
- Hipotiroidizm, tiroid bezlerinin az çalışması riski artıran faktörlerdir.
Damar Sertliği Nasıl Teşhis Edilir?
Damar sertliğinin teşhisinde ya da damar sertliği tanısında görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır. En duyarlı yöntem Doppler ultrasonografidir. Şah damarı darlığı ya da şah damarında plak oluşumu, bacak atardamarları darlık ve tıkanıklığı ya da damar sertliği yine böbrek damar darlığına yol açan damar sertliği Doppler ultrasonografi ile kolaylıkla tanınır.
Damar sertliği tanısında ikincil yöntem bilgisayarlı tomografi ve bilgisayarlı tomografi anjiyografidir. Kontrast madde kullanılarak yapılan bu teknik kalp atardamarları olan koroner arterler, şah damarı, böbrek, bağırsak atardamar darlık ve tıkanıklıklarının gösterilmesinde yüksek doğruluk oranlarına sahiptir. Kateter anjiyografiye göre damarın tüm katmanını gösterebilmesi önemli bir avantajıdır. Kontrast kullanımı ve radyasyon içermesi dezavantajlarıdır.
Manyetik rezonans anjiyografiden de yararlanılabilir. Kontrast kullanılarak yapılan bu işlem şah damarı, böbrek ve bacak atardamarlarının gösterilmesinde etkilidir. Kalp gibi hareketli organların yani koroner damarların gösterilmesinde yetersizdir.
Dijital subktraksiyon anjiyografi diğer adıyla kateter anjiyografi damar görüntülenmesinde altın yöntem olup damar sertliği ya da damar kireçlenmesi, diğer adıyla ateroskleroza bağlı atardamar darlık ya da tıkanıklığı en doğru şekilde gösterir. Direkt damara iğne ve kateter ile girilmesi, kontrast kullanılması dezavantajlarını oluşturmaktadır.
Damar Sertliği Nasıl Tedavi Edilir?
Öncelikle yaklaşım risk faktörlerinin kontrol edilmesi, var ise şeker, hipertansiyon, yüksek kolesterol düzenlenmesi ve tedavi edilmesidir. Eşlik eden risk faktörlerinin giderilmesinin yanında sigara bırakılması, tuzun azaltılması, uzun yürüyüşlerin yapılması, stres ile mücadele, düzenli bir yaşam alışkanlılığının kurgulanması da çok önemlidir.
Statinler son dönemlerde özellikle damar sertliğine yol açan kolesterol çeşiti olan LDL’ nin düşürülmesinde etkilidir. Bunun dışında yine omega 3 kullanımı da yararlı role sahiptir.
Yakınmalara yol açan damar sertliğinde başlangıç tedavisi kan sulandırıcı ilaçların kullanılması önerilirken ciddi atardamar darlık ve atardamar tıkanıklıklarda balon anjiyoplasti, stent uygulanması ya da cerrahi yaklaşımlar söz konusu olabilmektedir.
Damar Sertliğine Ne iyi Gelir?
Damar sertliği risklerinin ortadan kaldırılmasının yanında sigara kullanılmaması, düzenli kontrol, omega 3 alınması, düzenli yürüyüş yapılması, yağlı, kızartma ve etten uzak durulması da çok yararlıdır.
Ailesel hikayesi olan kişilerde kolesterol düşürülmesi için statin grubu ilaçların kullanılmasını önerilir.
Damar Sertliğinden Nasıl Korunulur?
Gençler damar sertliğinden genç iken korunmaya başlamalı ve bilnçli bir yaşam sürmeleri gerekir.
- Sigara içme,
- Tatlıdan uzak dur,
- Tuzdan uzak dur,
- Düzenli egzersiz yap
- Strest ile mücadele et,
- Düzenli kontrole git,
- Balık tercih et ya da omega 3 kullan,
- Kolesterol ile mücadele et, LDL’ yi düşür,
- Kilo alma,
Prof. Dr. Mutlu Cihangiroğlu tarafından düzenlenmiştir.
Düzenlenme tarihi: 06.02.2026