Kontrast madde, radyolojide görüntüleme yöntemleri eşliğinde kullanılan ilaç olup normal doku ile hastalıklı dokunun ayrımının yapılmasında ve hastalıklı dokunun teşhisinde yararlanılır. Girişimsel radyoloji’ de de bir çok işlem sırasında kontrast maddeden yararlanılarak tanısal ve tedavi işlemleri uygulanır.
Kontrast Madde Nedir?
Kontrast madde, bulunduğu ortam ile çevre yapılarının ayrımını daha belirginleştirmek için kullanılan, yani kontrast yaratan ilaçlardır. Kullanıldığı görüntüleme yöntemine göre farklı kontrast maddeler tercih edilir.
Kontrast Madde Neden Kullanılır?
Kontrast madde röntgen, floroskopi, bilgisayarlı tomografi, anjiyografi, manyetik rezonans görüntüleme ve ultrasonografide hastalıklı dokunun normal dokudan daha iyi ayırt edilmesinde ve hastalıklı dokunun tanısının konmasında kullanılır.
Kontrast maddeler, kullanılan görüntüleme yöntemine değişiklik gösterir.
- İyot içeren kontrast maddeler,
Floroskopik işlemler, anjiyografi ve bilgisayarlı tomografide kullanılır. Atardamar ya da toplardamar yolu ile verilir. Sıvı ajanlardır.
Atardamar darlık ve tıkanıklıklarının teşhis ve tedavisinde, iyot içeren kontrast maddeler kateter yolu ile direkt atardamara, yani artere verilir.
Toplardamar tıkanıklıkları ya da derin ven trombozu tedavisi sırasında, iyot içeren kontrast maddeler, kateter yolu ile toplardamara verilir. Bu sayede toplardamar görüntülenir ve buna göre tedavinin planlanması yapılır.
Organ girişimlerinde, safra yolu tıkanıklıkları ya da idrar yolu tıkanıklıkları drenaj tedavisinde, ilgili organa iyot içeren kontrast maddeler, girişimsel yöntemlerle, direkt ciltten girilerek verilebilir.
- Baryum sülfat içeren kontrast maddeler
Ağız yolu ile alınan kontrast maddelerdir. Floroskopik işlemlerde yutak borusu, mide, ince bağırsak ve kalın bağırsak görüntülemesinde kullanılır. Lavman yolu ile makattan da verilir. Toz ya da sıvı formlarında olabilir. Bazen sulandırılmış formlarda batın bilgisayarlı tomografide bağırsakların değerlendirilmesinde de kullanılır.
İyot bazlı ve baryum sülfat içeren kontrast maddeler x-ışınlarının geçişini engeller veya azaltır. Bu sayede görüntüleme yapılan incelemede içinde bulundukları damarları, organları ya da boşlukları, işlem süresince daha görünür hale getirirler. Bu sayede hastalıklı bölge normal bölgeden net ayırt edilir ve hastalığın teşhisi de konur.
- Gadolinyum içeren kontrast maddeler
Manyetik rezonans görüntülemede kullanılan kontrast maddelerdir. Gadolinyum, toplardamar yolu ile verilir. MR görüntüleme sırasında gadolinyum bulunan dokular parlak hale gelir. Gadoliyum tutan dokular çevre dokulara göre beyaz izlenir. Hastalıklı doku net ayırt edilir ve teşhisi konabilir. Gadolinyum içeren kontrast maddeler sıvı ajanlardır.
- Ultrasonografide kullanılan kontrast maddeler
Mikrokabarcık, bir kabuk içine yerleştirilmiş bir gazın küçük kabarcıklarıdır. Çok küçük boyutlardadırlar. Önemli özellikleri ultrasonografide kullanılan ses dalgalarını yansıtma özelliğindedir. Yüksek ekojenite yaratmaları nedeni ile ultrasonografide beyazlık olarak izlenirler. 10-15 dakikada mikrokabarcıklar çözülür ve içindeki gaz nefes yolu ile vücut dışına atılır.
Mikrokabarcıklar ya da mikroküreler, ultrasonografide, ekokardiyografide, Doppler incelemelerinde yararlanılır. Organ perfüzyonlarının, kalp anormalliklerinin, tümör kitlelerinin değerlendirilmesinde mikrokabarcık kontrast maddelerden yararlanılır.
Tiroid ablasyonu sonrası, ablasyon yapılan nodülde halen vaskülarite var mı araştırılmasında da ultrasonografi kontrastları kullanılabilir.
- Karbondioksit anjiyografi
Böbrek hastalığı olan kişilerde anjiyografi gerektiğinde karbondioksit anjiyografi kullanılır. İyot içeren kontrast maddelerin böbrek hasarı oluşturma riskleri mevcuttur. Böbrek işlevinde yetersizlik bulunan kişilere dikkatsizce iyot içeren kontrast kullanılır ise böbrek yetmezliğine girebilirler.
Karbondioksit anjiyografi özellikle diyabetik ayak sorunu olan hastalarda böbrek işlevleri de etkilenmiş olduğu için sıklıkla uygulanmaktadır.
İyot kontrast maddelere alerjisi olan kişilerde de kardondioksit anjiyografi kullanılabilir. Karbondioksit anjiyografide kullanılan karbondioksit akciğerlerden kolaylıkla atılır.
Kontrast Madde Kimlere Verilir?
Kontrast madde tıbbi görüntüleme yapılan kişilere verilir. Bir çok verilme yolları vardır. Bunlar;
- Ağız yolu yani yutularak
- Damar yolu ile atardamar ya da toplardamar yolu
- Lavman yolu ile yani makat yolu
- Vücut boşluğuna direkt iğne ya da kateter ile verilebilir.
Kontrast Madde İçinde Ne Var?
Kontrast maddelerin içinde kullanıldığı görüntüleme yönteminin fiziğine uygun moleküller bulunmaktadır.
Kontrast Maddenin Yan Etkileri Nelerdir?
Kontrast maddelerin bir çok yan etkisi bulunmaktadır. Bunlar;
- Alerji gelişimi, döküntü, nefes alamama
- Nefrotoksisite yani böbreğe hasar vermesi
- Mide krampları,
- Bulantı,
- Kusma
- Ses kısıklığı
- Boğazın şişmesi
- Kalp çarpıntısı
Kontrast Madde Tehlikeli mi?
Doğru yöntem ve hazırlık ile uygulandığında güvenilir bir ilaçtır. Böbrek hastalığı olan kişilere kontrast madde kullanılmamalı ya da çok dikkatli kullanılmalıdır.
Kontrast Madde Vücuttan Nasıl Atılır?
Kontrast madde bağırsak ya da böbrek yolu ile atılır. Mikrokabarcıklar ya da karbondioksit akciğerler yolu ile vücuttan atılır.
Kontrast Madde Alerjisi Nedir?
Kontrast madde içinde bulunan kimyasal maddelere karşı gelişen döküntü, nefes darlığı, çarpıntı ya da şok durumları alerji olarak tanımlanır.
Kontrast Madde Sonrası Ne Yapılmalı?
Kontrast maddenin vücuttan hızla atılmasını kolaylaştırmak için kontrast madde verildikten bir saat sonra bol su içilmelidir.
Kontrast Madde Damar Dışına Kaçarsa Ne Olur?
Damar dışına çıkması durumunda ilaçın verilmesi hemen durdurulmalı, damar dışına çıkma kolda ise kol yükseltilmelidir.
Kontrastlanma Kanser mi?
Hastalıklı dokunun yoğun kontrast tutması her zaman hastalığın kanser olduğu anlamına gelmemektedir. Bazı iyi huylu tümörlerde kontrast tutup belirgin hale gelmektedir. Hemanjiom en yoğun kontrast tutan iyi huylu tümörlerden biridir.