Kriyoablasyon tedavisi basitçe dondurarak hastalıklı dokunun öldürülmesidir. Kriyoablasyon tedavisinin tarihçesi 1851′ e uzanmakla birlikte bugünkü kullanımın temelini oluşturan ilk uygulama 1961 yılında, Irwing Cooper tarafından sıvı nitrojen kullanılarak -195° kontrollü soğutmayı sağlayan prob geliştirmesine dayanır. Bu yazıda girişimsel radyoloji bölümlerinde uygulanan kriyoablasyon tedavisi detayları ve son bilimsel veriler ışığında anlatılacaktır.
Kriyoablasyon Nedir?
Kriyoprob kriyoablasyon tedavisinin vücuda yerleştirilen ekipmanıdır. Kriyoprob kapalı bir sistem olup yüksek basınç altında argon gazı kriyoprobun en uç kesiminden çıkar ve oda sıcaklığında gaz genişler. Hızlıca -186° ‘ ya soğur. Helyum gazı tersine amaç için kullanılıp buz topunun kontrollü erimesini ve tam erimesini sağlar.
Kriyoablasyonda hücre ölümü için en düşük ısı değişebilmekle birlikte bu aralık 0 ile -60° arasındadır. Hücreler bu ısıyı en iki kez geçmelidir, donma ve çözülme ardışık olarak uygulanmalıdır. Tam tümör hücresinin ölümü, hızlı ısı düşmesi, yavaş ısı yükselmesi, donma ve çözülme sikluslarının tekrarlanması ile mümkün olabilmektedir.
Sistem çok dikkatli şekilde kontrolü sağlanıp kullanımı yüksek güvenlikle kurgulanır. Son dönemlerde kriyoprob olarak 10-13G nitrojen gazı, 14-17G argon gazı probları geliştirilmiştir.
Kriyoablasyon Nerede Kullanılır?
Tümörlerin tedavisinde kriyoablasyonun iki amacı vardır. Bunlar,
- Palyasyon, tümör boyutlarını azaltma, hastalık progresyonu kontrol veya yakınmaların giderilmesi.
- Akciğer kanserinde, akciğer metastazlarında,
- Nüks kemik tümörlerinde, kemik metastazlarında,
- Desmoid tümörde,
- Kansere bağlı ağrının giderilmesinde kullanılır.
- Primer tümörün tamamen yok edilerek kür sağlanması (kür=tam iyileşme)
- Böbrek T1A ve T1B kanserlerinde
- Erken dönem, tiroid dokusunda sınırlı, 1-1.5 cm’ den küçük papiller tiroid kanserlerinde
- Tiroid iyi huylu tümörlerinde
- Meme kanserlerinde (daha detaylı bilgi için tıkayınız), erken dönem meme kanserinde ve fibroadenom tedavisinde,
- Kemiğin iyi huylu tümörlerinde, osteoid osteoma, osteoblastoma, anevrizma kemik kistinde kullanılır.
Böbrek Kanserinde Kriyoablasyon Tedavisi
Böbrek kanserinde cerrahi yöntemler radikal nefrektomi yani böbreğin tamamen çıkarılması ile parsiyal nefrektomi yani böbreğin kanser kesimini çıkarıp normal böbrek kesimini korumak şeklinde uygulanır. Tüm bu cerrahilerde diğer böbreğin durumu da belirleyicidir. Öncelikli cerrahi tedavi parsiyal nefrektomi olmakla birlikte kriyoablasyon ameliyatsız bir tedavi yöntemi olarak öne çıkmaktadır.
Kriyoablasyon öncesi biyopsi yapılması önerilmektedir. Girişimsel radyoloji hangi tümörü tedavi ettiğini bilmelidir. Kanama riski çok yüksek, böbrek içine büyüyen endofitik denilen tümörlerde, görüntüleme yöntemleri böbrek kanserini desteklediği taktirde biyopsi yapılmadan kriyoablasyon uygulanabilir.
Böbrek kanserinde kriyoablasyon iki durumda kullanılır. Bunlar;
- Stage T1 A böbrek kanseri, yani 4 cm ve daha küçük, böbrek dışına yayılmamış kanser
- Stage T1B böbrek kanseri yani 4-7 cm arasında boyutlara sahip ve böbrek dışına yayılmamış kanserlerde kriyoablasyon uygulanır.
Kriyoablasyonun 5. yılda sağ kalım oranları %85-95 olup parsiyal nefrektomiye yakın başarı oranları göstermektedir.
Tiroid Kriyoablasyon Nedir ve Nasıl Uygulanır?
Kriyoablasyon tiroid bezinin iyi huylu nodüllerinde ve erken dönem 2 cm’ den küçük papiller tiroid kanser tedavisinde kullanılabilir. İşlem ultrasonografi eşliğinde ve günü birlik uygulanır. Genel anestezi gerektirmez.
Kriyoablasyon Tedavisi Nasıl Uygulanır?
Tiroid kriyoablasyonu ve meme kriyoablasyonu ultrasonografi eşliğinde uygulanırken akciğer, karaciğer, böbrek ve kemik kriyoablasyonu bilgisayarlı tomografi eşliğinde, sedoanajlezi eşliğinde uygulanır. Kriyoablasyonda nitrojen ya da argon gazı kullanılır.
Tümörün yerleşimine, büyüklüğün bağlı olarak dondurma-çözülme-dondurma şeklinde sikluslar 1 ya da 2 kez tekrarlanır. İyi huylu tümörlerde bu 2 dk-2 dk-2 dk iken kötü huylu tümörlerde 6-8dk – 10 dk – 6-8 dk sürelerle 2 ya da 3 siklus olarak uygulanır.
Kriyoablasyonun en iç kesimi ölü alan iken hemen bunun dışında görüntülenebilen bir dış kesimi bulunmaktadır.
Kriyoablasyon Tedavisi Ne Kadar Sürer?
Kriyoablasyon yapılan organa göre işlem süresi 1-2 saat sürebilir. Meme ve tiroid kriyoablasyonu günü birlik yapılırken akciğer, karaciğer ve böbrek kriyoablasyonlarında işlemden sonra 1 gün yatış gerekebilir.
Kriyoterapiyi Devlet Karşılıyor mu?
Kriyoablasyon ya da kriyoterapi yöntemleri Mayıs 2025 tarihi itibariyle SGK tarafından karşılanmamaktadır. Bazı özel sağlık sigortaları kapsamına girebilmektedir.
Kriyoablasyon diğer ablasyon yöntemlerine göre bir miktar daha pahalıdır. Kullanılan kriyoprob sayısı arttıkça maliyet de yükselmektedir.
Kriyoablasyon Riskleri Nelerdir ?
Her ablasyon tedavisinde tanımlanan riskler ya da işleme ait yan etkiler kriyoablasyonda da görülebilmektedir. Riskler düşük olmakla birlikte bunlar;
- Kanama
- Enfeksiyon
- Cilt yaralanması, cilt yanıkları, ciltte vezikül ve bül, pigmentasyon kaybı
- Sinir yaralanması
- Kalp ritm bozukluğu
- Akciğerde hava kaçağı, pnömotoraks olabilmektedir.
- Kemik tümörlerinde fraktürler (kırıklar)
- Tümörün kriyoablasyondan sonra tekrarlaması da yüksek bir risk olmamasına karşın görülebilmektedir.
Girişimsel radyoloji bölümünde, bir çok hastalığın tedavisinde kriyoablasyon tekniğinden yararlanılmakta ve başarılı sonuçlar elde edilmektedir.