Paratiroid adenom tedavisi cerrahi yöntemlerle yapılırken girişimsel radyolojide uygulanan ameliyatsız yöntemler olan ablasyon teknikleri ile de başarılı olarak yapılmaktadır. Ameliyatsız yöntemler olan radyofrekans ablasyon ve etil alkol ablasyon teknikleri paratiroid adenomu dışında diyaliz hastalarında gelişen paratiroid hiperplazi tedavisinde de uygulanmaktadır.
Paratiroid Nedir?
Vücutta kalsiyum metabolizmasını düzenleyen parathormonu salgılayan bir endokrin bezdir. Parathormon, paratiroid hormonu olarak da bilinir.
Paratiroid Adenomu
Primer hiperparatiroidizm, (birincil nedenle ya da kendinden fazla çalışan paratiroid bezi) yaygın bir endokrin hastalık olup artmış kan kalsiyum ve parathormon seviyelerine neden olur. Primer hiperparatiroidizmde temel neden soliter paratiroid adenomudur. Soliter paratiroid adenomu primer hiperparatiroidizmin %80 nedenidir.
Paratiroid Adenomu Belirtileri
Paratiroid adenomunun klasik belirtileri kemik ve eklem sorunları, idrar yollarında taş ve yaygın ağrılardır. Eklem, kas ağrısı, kaşıntı, huzursuz bacak, yumuşak dokuda kalsifikasyon yani kireçlenme belirtileri gelişebilir. Bu belirtileri olan hastalarda serum kalsiyum, parathormon, fosfor, alkalin fosfataz seviyelerine bakılır.
Paratiroid Adenomu Teşhisi
Paratiroid adenomu bulunan hastalarda;
- Serum parathormone seviyesinde artış
- Sintigrafide (99m sestamibi SPECT) artmış aktivite
- Ultrasonografide paratiroid bezlerinin saptanması
- Nodülden yapılan ince iğne aspirasyon biyopsisinde yıkama solüsyonunda artmış parathormon seviyeleri teşhisi koydurur.
Paratiroid Adenomu Tedavisi
Primer hiperparatiroidizmin yani paratiroid adenomun temel tedavisi paratiroid bezlerinin alınması (paratiroidektomi) olmakla birlikte cerrahi istemeyen, cerrahiye uygun olmayan hastalarda ablasyon cerrahiye alternatif, benzer başarı sonuçlarına sahip tedavi yöntemidir.
Radyofrekans ablasyon ile paratiroidektominin (cerrahi yolla paratiroid bezlerinin alınması) karşılaştırıldığı çalışmalarda 12. ayda kan testlerinin düzelmesi yönünden anlamlı farklılık saptanmamıştır.
Ameliyat ile etil alkol ablasyonun karşılaştırıldığı bir çalışmada tam cevap oranları perkütan etil alkol ablasyonunda %91.1, ameliyat grubunda ise %98.5 saptanmıştır. Etil alkol ablasyonun etkinliği, adenomun en uzun aksı 13 mm’ den arttıkça düşmektedir. 13 mm’ den kısa boyutlu adenomlarda etil alkol ablasyonu cerrahiye güvenilir bir alternatiftir.
Cerrahi tedavi olan paratirodektominin önemli riskleri bulunmaktadır. Bunlar enfeksiyon, kanama, deri duyarlılığı, deride keloid oluşması, sinir hasarı, tekrar operasyon gerektirmesi, geçici hipokalsemi yani serum kalsiyum seviyesinin düşük olması olup komplikasyon oranları %27 ile 54 arasında değişmektedir. Komplikasyon oranları yönünden karşılaştırıldığında ameliyatsız yöntemler daha avantajlı hale gelmektedir.
Hastanın cerrahi riskleri bulunduğunda ya da hasta cerrahi istemediğinde etil alkol ablasyonun cerrahinin güvenilir bir alternatifidir.
Kaynak: Eslamian et al. BMC Endocrine Disorders (2025) 25:19
Ameliyatsız Paratiroid Adenomu Tedavisi
- Etil alkol ile kimyasal ablasyon
- Radyofrekans ile termal ablasyon
Etil Alkol ile Paratiorid Adenom Ablasyonu
Etil alkol bir kimyasal ablasyon yöntemi olup uzun yıllardan beri kullanılmaktadır. Etil alkol paratiroid adenomu ya da diyaliz hastalarında ortaya çıkan ikincil hiperparatiroidiye (sekonder hiperparatiroidi) bağlı paratiroid bezlerinin hiperplazisinde kullanılır.
Etil alkol ablasyonunda %99 oranında etil alkol, hidrodiseksiyon sonrası nodül hacminin %80′ ni geçmeyecek şekilde yavaş enjeksiyonlar verilir. Enjeksiyon sonrası Doppler ultrasonografide adenom içinde kanlanmanın hiç kalmadığınında emin olunmalıdır.
Etil alkol ile ablasyon sonrası kalsiyumun normal seviyelere inmesinde başarı oranı, bir çok farklı çalışmada %85-97 aralığında bildirilmiştir. Bir çok çalışmada etil alkol ile ablasyon ve radyofrekans ile ablasyon sonuçları karşılaştırılmış ve benzer klinik ve laboratuvar başarı oranları saptanmıştır. Etil alkol maliyetinin düşük olması bir avantajdır. Bununla birlikte alkolun enjeksiyon yapılırken net kontrol edilememesi de bir dezavantajdır.
Etil alkol ve radyofrekans ablasyonun benzer riskleri bulunmakta olup en önemli risk ses kısıklığı ile karşımıza çıkan sinir hasarıdır. Bu riskten korunmak için mutlaka hidrodiseksiyon denilen kritik yapıların çevresine kullanılan yönteme göre serum ya da dekstroz solüsyonları enjekte edilmelidir.
Radyofrekans ile Paratiroid Adenom Ablasyonu
Radyofrekans ablasyonu, ultrasonografi eşliğinde günübirlik yapılan, genel anestezi ya da hastaneye yatış gerektirmeyen bir tedavidir. Lokal anestezi altında uygulanır. Radyofrekans ile paratiroid adenom ablasyonunda tam cevap oranları %93′ e yaklaşmaktadır.
Tedavi sonrası serum kalsiyum ve parathormon seviyesi hızla normale dönmekte, fosfor ve alkalen fosfataz seviyeleri daha geç düzelebilmektedir.
Radyofrekans ablasyon sonrası geçici ses kısıklığı, serum kalsiyum düşüklüğü, deri yanıkları, kanama, enfeksiyon gelişebilir. Ultrasonografi eşliğinde radyofrekans paratiroid ablasyonu güvenilir, cerrahiye alternatif bir tedavi yöntemidir.
Mikrodalga ablasyon da radyofrekansa alternatif olup benzer başarı sonuçlarına sahiptir.
Paratiroid Ablasyonu Sonrası Takip
Ablasyon tedavisi sonrası 1. saat, 1 hafta, 1. 3. 6. 12. aylarda ultrasonografi ve kan testleri yapılır. Kan testlerinde kalsiyum, parathormon, fosfat, alkalen fosfataz, albumin bakılır.